راهنمای اورژانسی بریدگی و خونریزیهای شدید
مواجهه با بریدگی و خونریزی، چه جزئی و چه شدید، تجربهای ناخوشایند است که میتواند در هر لحظه و مکانی رخ دهد. از یک خراش کوچک در آشپزخانه گرفته تا بریدگی عمیقتر در حین کار یا فعالیتهای روزمره، دانستن اصول اولیه کمکهای اضطراری برای کنترل خونریزی و پیشگیری از عوارض جدی، نه تنها برای مصدوم، بلکه برای اطرافیان او حیاتی است. هدف از این راهنما، ارائه اطلاعات جامع و کاربردی برای کمک به شما در تشخیص، مدیریت و درمان اولیه انواع بریدگی و خونریزی است تا در لحظات بحرانی، با حفظ آرامش و آگاهی، بهترین اقدام را انجام دهید.
تشخیص انواع بریدگی و شدت خونریزی
قبل از هر اقدامی، ارزیابی صحیح نوع و شدت بریدگی اهمیت زیادی دارد. این ارزیابی به شما کمک میکند تا تصمیم بگیرید چه سطحی از کمک مورد نیاز است و آیا مراجعه به پزشک ضروری است یا خیر.
بریدگیهای سطحی و جزئی
این نوع بریدگیها شامل خراشیدگیها، بریدگیهای سطحی پوست و ساییدگیهای جزئی است که معمولاً خونریزی کم و کنترلشدهای دارند. خون ممکن است به آرامی و به صورت قطرهای از زخم خارج شود و معمولاً با فشار مستقیم ظرف چند دقیقه متوقف میگردد. این بریدگیها اغلب دردناک هستند اما به ندرت خطرناک محسوب میشوند.
بریدگیهای عمیق و خونریزیهای شدید
بریدگیهای عمیقتر میتوانند شامل پارگیهای گسترده، زخمهای سوراخکننده (مانند جراحات با چاقو یا میخ) و حتی قطع عضو باشند. در این موارد، خونریزی ممکن است شدید، نبضدار (در خونریزی شریانی) یا به صورت جاری (در خونریزی وریدی) باشد. خونریزی شدید میتواند منجر به از دست دادن مقدار زیادی خون و در نهایت شوک شود. نشانههای بریدگیهای عمیق و خونریزیهای شدید عبارتند از:
خونریزی که با فشار مستقیم متوقف نمیشود یا پس از چند دقیقه مجدداً آغاز میگردد.
خونریزی نبضدار یا پاششی که نشاندهنده آسیب به شریان است.
عمق قابل توجه زخم که لایههای زیرین پوست، چربی، عضلات یا حتی استخوان را درگیر کرده است.
وجود اجسام خارجی بزرگ در زخم که خارج کردن آنها میتواند خونریزی را تشدید کند.
بیحسی، ضعف یا از دست دادن عملکرد در ناحیه آسیبدیده، که نشاندهنده آسیب به اعصاب یا تاندونهاست.
اقدامات اولیه برای بریدگیهای جزئی (خراشیدگی و زخمهای کوچک)
مدیریت بریدگیهای جزئی نسبتاً ساده است و معمولاً میتوان آنها را در خانه درمان کرد:
شستشو: ابتدا دستهای خود را با آب و صابون بشویید. سپس زخم را به آرامی با آب ولرم و صابون ملایم به مدت چند دقیقه شستشو دهید تا هرگونه آلودگی، خاک یا باکتری از آن خارج شود.
ضدعفونی کردن: برای ضدعفونی کردن زخم، پس از شستشو میتوانید از محلولهای ضدعفونیکننده مانند بتادین یا محلولهای حاوی الکل (مانند الکل ۷۰%) استفاده کنید. توجه داشته باشید که الکل ممکن است کمی سوزش ایجاد کند.
پوشاندن زخم: پس از تمیز کردن کامل، نوبت به پوشاندن زخم میرسد. برای تهیه انواع مختلف پانسمان، میتوانید به بخش خرید پانسمان وبسایت ما مراجعه کنید. زخم را با یک پانسمان استریل و مناسب بپوشانید تا از ورود میکروبها جلوگیری شود و فرآیند بهبود تسریع یابد.
تعویض منظم: پانسمان را روزانه یا هر زمان که خیس یا کثیف شد، تعویض کنید. در هر بار تعویض، زخم را مجدداً بررسی و در صورت نیاز تمیز کنید.
راهنمای گام به گام مقابله با خونریزیهای شدید و عمیق
در مواجهه با خونریزیهای شدید، سرعت و دقت در انجام اقدامات اولیه میتواند نجاتبخش باشد. مراحل زیر را با دقت دنبال کنید:
۱. حفظ آرامش و ارزیابی موقعیت
اولین و مهمترین قدم، حفظ آرامش خود و مصدوم است. اضطراب میتواند وضعیت را بدتر کند. به سرعت وضعیت را ارزیابی کنید و مطمئن شوید که محیط اطراف برای شما و مصدوم ایمن است. در صورت نیاز، فوراً با اورژانس (۱۱۵) تماس بگیرید و درخواست کمک تخصصی کنید.
۲. اعمال فشار مستقیم بر روی زخم
هدف اصلی در خونریزی شدید، متوقف کردن جریان خون است. برای این کار:
از یک پارچه تمیز یا گاز استریل استفاده کنید و فشار مستقیم و محکمی را بر روی محل خونریزی وارد آورید.
حتی اگر خون از پارچه اولیه عبور کرد، آن را برندارید؛ بلکه یک لایه پارچه تمیز دیگر روی آن قرار داده و به فشار دادن ادامه دهید. برداشتن پارچه میتواند لختههای خونی را که در حال شکلگیری هستند، جدا کند و خونریزی را تشدید نماید.
فشار را به صورت مداوم و حداقل برای ۱۰ تا ۲۰ دقیقه حفظ کنید. در صورت امکان، از مصدوم بخواهید خود او فشار را حفظ کند.
۳. بالا نگه داشتن عضو آسیبدیده
اگر عضو آسیبدیده (مانند دست یا پا) قابلیت حرکت دارد و آسیب جدی دیگری وجود ندارد، آن را بالاتر از سطح قلب مصدوم نگه دارید. این کار به کاهش جریان خون به سمت زخم کمک میکند و میتواند در کنترل خونریزی مؤثر باشد.
۴. استفاده از پانسمان فشاری
اگر خونریزی پس از اعمال فشار مستقیم همچنان ادامه داشت، میتوانید روی پانسمان اولیه، یک باند یا پارچه تمیز دیگر را محکم ببندید تا فشار مداوم بر زخم وارد شود. این باند باید به اندازهای محکم باشد که خونریزی را کنترل کند، اما نباید آنقدر سفت باشد که جریان خون به سایر نقاط عضو را قطع کند (نبض پایینتر از محل پانسمان باید قابل لمس باشد).
۵. عدم برداشتن اجسام خارجی فرو رفته در زخم
در صورتی که جسمی (مانند چاقو، شیشه یا میخ) در زخم فرو رفته است، هرگز سعی در خارج کردن آن نکنید. خارج کردن جسم ممکن است باعث آسیب بیشتر به بافتها و رگهای خونی شده و خونریزی را تشدید کند. در این موارد، اطراف جسم را با پانسمان یا پارچه تمیز محکم کنید تا تکان نخورد و سپس مصدوم را به سرعت به مرکز درمانی منتقل کنید.
۶. بررسی علائم حیاتی مصدوم
در طول انجام کمکهای اولیه، به علائم حیاتی مصدوم توجه کنید. رنگپریدگی، تعریق سرد، تنگی نفس، سرگیجه، ضعف، یا تغییر در سطح هوشیاری میتوانند نشانههای شوک ناشی از از دست دادن خون باشند. در صورت مشاهده این علائم، مصدوم را به پشت بخوابانید، پاهای او را حدود ۳۰ سانتیمتر بالا بیاورید (مگر اینکه آسیب ستون فقرات یا سر وجود داشته باشد) و او را گرم نگه دارید تا رسیدن کادر درمانی.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟ (نشانههای هشدار دهنده)
اگرچه بسیاری از بریدگیها و خراشیدگیها در خانه قابل درمان هستند، اما برخی شرایط نیازمند توجه فوری پزشکی است. در موارد زیر، بدون فوت وقت به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید:
خونریزی شدید و غیرقابل کنترل که با اعمال فشار مستقیم متوقف نمیشود.
زخمهای عمیق یا وسیع که ممکن است نیاز به بخیه داشته باشند (معمولاً زخمهایی که لبههایشان به راحتی از هم جدا میشوند).
وجود اجسام خارجی در زخم که نمیتوان آنها را به راحتی و بدون خطر خارج کرد.
زخمهای ناشی از اشیاء کثیف، زنگزده یا گازگرفتگی حیوانات که خطر عفونت و کزاز بالاست.
زخمهایی که به اعصاب، تاندونها، مفاصل یا استخوانها آسیب رساندهاند (ممکن است با بیحسی، ضعف یا از دست دادن حرکت همراه باشد).
علائم عفونت مانند قرمزی شدید، تورم، درد فزاینده، چرک، تب و لرز.
اگر زخم در ناحیه صورت، گردن یا مفاصل قرار دارد و نگرانی از بابت جای زخم یا عملکرد عضو وجود دارد.
هرگونه علامت از دست دادن خون شدید مانند سرگیجه، ضعف، غش کردن، رنگپریدگی شدید یا تنگی نفس.
جعبه کمکهای اولیه؛ همیشه آماده باشید!
داشتن یک جعبه کمکهای اولیه کامل و بهروز در خانه، محل کار و خودرو میتواند در لحظات اضطراری تفاوت ایجاد کند. این جعبه باید شامل اقلام اساسی زیر باشد:
- انواع پانسمان استریل (چسب زخم در اندازههای مختلف، پد گاز استریل)
- باند کشی و نواری
- محلول ضدعفونیکننده (مانند بتادین، پراکسید هیدروژن یا الکل)
- گاز استریل و دستمال مرطوب ضدعفونیکننده
- دستکش یکبار مصرف
- قیچی و موچین
- چسب پزشکی
- پماد آنتیبیوتیک موضعی
- مسکنهای بدون نسخه (مانند استامینوفن یا ایبوپروفن)
- دستورالعملهای کمکهای اولیه و شمارههای اضطرار
نتیجهگیری
آمادگی و آگاهی در مواجهه با بریدگی و خونریزی، میتواند از بروز عوارض جدی پیشگیری کند و حتی جان افراد را نجات دهد. با رعایت اصول اولیه کمکهای اضطراری، حفظ آرامش، و در صورت لزوم مراجعه به موقع به مراکز درمانی، میتوانید از سلامت خود و عزیزانتان محافظت کنید. همواره به یاد داشته باشید که پیشگیری بهتر از درمان است؛ پس در حین فعالیتهایی که خطر بریدگی دارند، احتیاط لازم را به عمل آورید.
