فرق سرنگ دوتیکه و سه تیکه
شاید برای شما هم پیش آمده باشد که برای تزریق آمپول به درمانگاه رفتهاید و تزریقتان بدون درد و خیلی روان انجام شده، اما بار دیگر همان دارو را با درد، سوزش و حتی کبودی بعد از تزریق تجربه کردهاید. جدا از مهارت دست پرستار (که قطعاً مهم است)، یکی دیگر از دلایل اصلی این ماجرا نوع سرنگی است که استفاده شده است.
در دنیای وسیع لوازم مصرفی پزشکی، سرنگها فقط یک لوله پلاستیکی ساده نیستند. آنها دنیای پیچیده و مهندسیشدهای دارند. اما متأسفانه وقتی برای خرید سرنگ به داروخانه میروید، معمولاً با یک سوال تخصصی روبرو نمیشوید و متصدی داروخانه هر چه دم دست باشد را داخل کیسه میاندازد. اما دانستن فرق سرنگ دوتیکه و سه تیکه میتواند تجربه تزریق شما یا بیمارتان را از یک خاطره تلخ به یک پروسه معمولی و کمدرد تبدیل کند.
قبل از شروع بحث اصلی، اگر هنوز دقیقاً نمیدانید فرق سرنگ و آمپول چیست، باید بگوییم آمپول (Ampoule) همان شیشه کوچک حاوی داروی مایع است و سرنگ (Syringe) ابزاری است که دارو را میکشد و تزریق میکند؛ بنابراین، انتخاب سرنگ مناسب برای کشیدن و تزریق محتویات آن آمپول حیاتی است. در این مطلب جامع، میخواهیم کالبدشکافی کنیم که آن قطعه پلاستیکی سیاه رنگ داخل سرنگ دقیقاً چه کاری انجام میدهد.
تفاوت سرنگ دوتیکه و سه تیکه
کل داستان فرق سرنگ دوتیکه و سه تیکه در وجود یا عدم وجود یک قطعه کوچک لاستیکی (Gasket) خلاصه میشود. شاید به نظر برسد که یک تکه لاستیک نباید تاثیری در قیمت یا کیفیت داشته باشد، اما همین قطعه، مکانیزم عمل فیزیکی سرنگ را تغییر میدهد.
- سرنگ سه تیکه: اگر به انتهای پیستون (همان دسته سفید رنگی که پرستار فشار میدهد) دقت کنید، یک واشر لاستیکی سیاه رنگ (معمولاً از جنس لاستیک مصنوعی یا طبیعی) میبینید که روی سرِ پیستون سوار شده است. این واشر باعث میشود سرنگ از سه بخش مجزا تشکیل شده باشد:
- بدنه استوانهای (Barrel)
- دسته پیستون (Plunger)
- واشر لاستیکی (Rubber Gasket/Stopper)
- سرنگ دو تیکه: در این مدل، خبری از آن واشر سیاه رنگ نیست. پیستون به صورت یکپارچه و تماماً از جنس پلاستیک ساخته شده و مستقیماً با بدنه سرنگ در تماس است. در واقع برای آببندی، سازندگان قطر پیستون را دقیقاً هماندازه بدنه میسازند تا کیپ شود. پس این سرنگ فقط دو قسمت دارد:
-
- بدنه (Barrel)
- پیستون (Plunger)
کاربرد سرنگ سه تیکه
سرنگهای سه تیکه را میتوان نسل پیشرفته و لوکس سرنگها در تجهیزات پزشکی دانست. وجود آن قطعه لاستیکی سیاه رنگ، ویژگیهایی به این سرنگ میدهد که در شرایط حساس پزشکی حیاتی هستند:
تزریقات بدون درد و لرزش: واشر لاستیکی معمولاً با لایهای بسیار نازک از روغن سیلیکون مدیکال پوشانده شده است. این ترکیب باعث میشود پیستون داخل بدنه سُر بخورد. وقتی حرکت پیستون نرم باشد، دست پرستار لرزش نخواهد داشت و سوزن در بافت بدن بیمار نمیلرزد. نتیجه؟ درد کمتر و کاهش آسیب به بافت عضله.
استفاده در پمپهای تزریق (Syringe Pumps): در بخشهای ICU و CCU، داروها توسط دستگاههای اتوماتیک (پمپ سرنگ) تزریق میشوند. این دستگاهها نیاز دارند که پیستون سرنگ با یک نیروی ثابت و بدون گیر کردن حرکت کند. اگر از سرنگ معمولی استفاده شود، پیستون گیر میکند و ناگهان رها میشود که باعث نوسان خطرناک در دوز دارو میشود. پس برای دستگاهها، سرنگ سه تیکه الزامی است.
کشیدن خون و مایعات غلیظ: به دلیل آببندی فوقالعاده قوی واشر لاستیکی، این سرنگها قدرت مکش (Vacuum) بسیار بالایی دارند و برای خونگیری یا کشیدن داروهای روغنی و غلیظ (مثل برخی هورمونها) عالی عمل میکنند.
کاربرد سرنگ دو تیکه
شاید با خواندن بخش قبل فکر کنید: پس سرنگ دو تیکه به هیچ دردی نمیخورد! ابداً اینطور نیست. این سرنگها هنوز هم سهم بزرگی از بازار جهانی را دارند و در موارد خاص، حتی از مدل سه تیکه بهترند:
خنثی بودن شیمیایی: واشر لاستیکی سرنگهای سه تیکه ممکن است با برخی داروهای خاص واکنش دهد یا روغن سیلیکونِ روی آن وارد ترکیب دارو شود. در آزمایشگاههای شیمی، کروماتوگرافی، یا برای داروهایی که به سیلیکون حساس هستند، سرنگ دو تیکه (که تماماً از پلیپروپیلن خنثی ساخته شده) ایمنترین گزینه است.
صرفهجویی اقتصادی: تولید این سرنگها ارزانتر است. برای بیمارستانهای دولتی یا مراکز واکسیناسیون که روزانه هزاران تزریق ساده (مثل واکسن یا ویتامین) انجام میدهند، استفاده از سرنگ دو تیکه بودجه را به شدت مدیریت میکند.
مصارف غیرپزشکی و صنعتی: برای کارهایی مثل چسبکاری دقیق، انتقال جوهر پرینتر، روغنکاری قطعات ریز، یا غذا دادن به حیوانات خانگی و پرندگان، سرنگ دو تیکه بهترین و ارزانترین گزینه است.
تفاوت سرنگ دو تکه و سه تکه از نظر ساختاری
بیایید کمی مهندسیتر به قضیه نگاه کنیم تا تفاوت سرنگ دوتیکه و سه تیکه را عمیقتر درک کنیم. تفاوت اصلی در دو مفهوم مکانیکی است: آببندی و اصطکاک.
- چالش نشتی (Sealing): در سرنگهای سه تیکه، واشر لاستیکی مثل یک اورینگ (O-ring) عمل میکند و با فشار آوردن به دیوارهها، مانع از عبور حتی یک مولکول مایع به پشت پیستون میشود. اما در سرنگهای دو تیکه، آببندی صرفاً متکی به سفت بودن پلاستیک پیستون داخل بدنه است. اگر فشار تزریق خیلی بالا باشد (مثلاً وقتی سوزن گرفته)، احتمال دارد کمی دارو از پشت سرنگ دو تیکه نشت کند (Backflow)، اما در سه تیکه این اتفاق تقریباً غیرممکن است.
- پدیده گیر و رها (Stick-Slip): در سرنگ دو تیکه، پلاستیک روی پلاستیک کشیده میشود. این اصطکاک باعث میشود حرکت پیستون کمی پلهپله باشد. یعنی باید فشار دهید، پیستون کمی جلو میرود، گیر میکند و دوباره باید فشار دهید. اما در سرنگ سه تیکه، لاستیک و سیلیکون باعث حرکتی یکنواخت و خطی میشوند.
- فضای مرده (Dead Space): معمولاً طراحی سرنگهای سه تیکه به گونهای است که لاستیک دقیقاً شکل انتهای سرنگ را میگیرد و باعث میشود داروی کمتری در نوک سرنگ باقی بماند و هدر برود.
جدول تفاوت بین سرنگ دو تیکه و سه تیکه
برای اینکه در یک نگاه بتوانید تصمیم بگیرید، تمام تفاوتهای فنی و کاربردی را در جدول زیر مقایسه کردهایم:
| ویژگی | سرنگ دو تیکه | سرنگ سه تیکه |
| اجزای تشکیلدهنده | بدنه + پیستون | بدنه + پیستون + واشر لاستیکی (Gasket) |
| نشانه ظاهری بارز | پیستون یکرنگ و تمام پلاستیک | وجود قطعه سیاه رنگ در نوک پیستون |
| کیفیت حرکت پیستون | کمی سفت و پلهپله | بسیار نرم، روان و لغزنده |
| احتمال درد در تزریق | متوسط | بسیار کم |
| واکنش شیمیایی | خنثی | احتمال واکنش با مواد حساس به لاستیک |
| قیمت تمام شده | ارزانتر و اقتصادی | گرانتر |
| قدرت مکش و آببندی | خوب | عالی |
| کاربرد پیشنهادی | تزریقات روتین، آزمایشگاه، صنعت | اطفال، سالمندان، پمپ سرنگ، خونگیری |
جمع بندی
در نهایت اگر قرار است برای کودک، نوزاد، فرد سالمند یا کسی که ترس از آمپول دارد، سرنگ بخرید، حتماً تاکید کنید که سرنگ سه تیکه یا پیستوندار میخواهید. هزینه آن شاید مقدار ناچیزی بیشتر باشد، اما تزریقی بدون درد و روان را تضمین میکند. همچنین اگر مسئول خرید آزمایشگاه هستید یا میخواهید چسب و مواد شیمیایی جابجا کنید، سرنگ دو تیکه گزینه حرفهایتری است چون هیچ ماده اضافهای (مثل روغن سیلیکون) وارد محلول شما نمیشود.
بردیا هستم سئوکار و برنامه نویس وبسایت، همچنین تولید محتوا هم انجام میدم.
