میکروست چیست؟
در بیمارستان ها و بهویژه در بخشهای مراقبت ویژه، دقت در درمان حرف اول را میزند. زمانی که صحبت از تزریق داروهای وریدی به میان میآید، همیشه نمیتوان به یک کیسه سرم بزرگ و یک ست معمولی اعتماد کرد. گاهی اوقات بدن بیمار چنان حساس است که حتی چند سیسی مایع اضافه یا تغییر اندک در سرعت تزریق دارو، میتواند عواقب جبرانناپذیری داشته باشد. اینجا دقیقاً همان نقطهای است که ابزاری کارآمد به نام میکروست وارد عمل میشود و جای خالی دقت را پر میکند. در ادامه بررسی میکنیم که میکروست چیست؟ و چرا حضورش در لیست تجهیزات پزشکی ضروری است.
میکروست سرم چیست؟
برای درک ماهیت میکروست سرم، باید آن را به عنوان یک واسطه تصور کنید. در حالت عادی و با استفاده از ستهای سرم معمولی، مایع مستقیماً از کیسه سرم به سمت رگ بیمار سرازیر میشود و تنها راه کنترل آن، تنظیم چشمی قطرات است. اما میکروست یک محفظه مدرج استوانهای (شبیه به بورت آزمایشگاهی) دارد که بین کیسه سرم اصلی و بیمار قرار میگیرد.
این محفظه به پرستار اجازه میدهد تا حجم دقیق و مشخصی از دارو یا مایع (مثلاً دقیقاً ۳۰ سیسی) را جدا کرده و تنها همان مقدار را با سرعتی بسیار کنترلشده به بیمار تزریق کند. ویژگی بارز دیگر میکروست، مکانیزم قطرهچکان آن است. در ستهای معمولی هر ۲۰ قطره معادل یک میلیلیتر است، اما در میکروستها استاندارد اینگونه است که هر ۶۰ قطره معادل یک میلیلیتر میباشد. این یعنی قطرات بسیار ریزتر هستند و این امکان را فراهم میکنند که زمان تزریق با دقتی خوبی مدیریت شود. بنابراین، میکروست ابزاری است برای تبدیل جریان سرم به جریانی آرام، دقیق و قابل اندازهگیری.
اجزای میکروست
بیایید نگاهی به آناتومی این وسیله بیندازیم. در بالاترین قسمت، یک میخ پلاستیکی تیز یا همان اسپایک قرار دارد که وظیفهاش سوراخ کردن کیسه سرم اصلی است. مایع از طریق این اسپایک وارد محفظه استوانهای شفاف میشود که قلب تپنده میکروست است. این محفظه که معمولاً ظرفیتی معادل ۱۰۰ یا ۱۵۰ میلیلیتر دارد، کاملاً مدرج شده تا حجم مایع ورودی به دقت سنجیده شود.
در بالای این محفظه، یک دریچه هوا وجود دارد که مجهز به فیلتر آنتیباکتریال است؛ این دریچه اجازه میدهد مایع بدون ایجاد خلاء تخلیه شود، در حالی که از ورود میکروبها جلوگیری میکند. مهمترین بخش ایمنی در میکروست، شناور قطعکن است که در کف محفظه قرار گرفته است. این قطعه کوچک پلاستیکی، زمانی که مایع داخل محفظه تمام میشود، به طور خودکار مسیر خروجی را مسدود میکند. این یعنی حتی اگر پرستار بالای سر بیمار نباشد، امکان ندارد هوا وارد رگ بیمار شود و خطر آمبولی هوا عملاً به صفر میرسد. در نهایت، لوله منعطف، گیرههای تنظیم جریان و انتهای ست که به آنژیوکت وصل میشود، مسیر انتقال دارو را کامل میکنند.
انواع میکروست
زمانی که برای خرید میکروست اقدام میکنید، متوجه میشوید که این محصول در مدلهای مختلفی عرضه میشود تا نیازهای درمانی متفاوت را پوشش دهد. رایجترین دستهبندی بر اساس حجم محفظه است که معمولاً در دو سایز ۱۰۰ سیسی و ۱۵۰ سیسی تولید میشوند. اما تفاوت مهمتر در رنگ و شفافیت محفظه است.
اکثر میکروستها شفاف هستند تا مایع درون آنها به وضوح دیده شود. اما دسته خاصی از داروها وجود دارند که به نور حساس هستند (Photosensitive)؛ مانند برخی داروهای شیمیدرمانی یا ویتامینهای خاص که اگر نور به آنها بخورد، خاصیت شیمیاییشان تغییر میکند یا فاسد میشوند. برای این داروها از میکروستهای رنگی (معمولاً قهوهای یا نارنجی) استفاده میشود که مانع عبور اشعههای مضر نور (UV) شده و سلامت دارو را تا لحظه ورود به رگ حفظ میکنند. همچنین از نظر نوع اتصال، برخی میکروستها دارای سوزن متصل هستند و برخی دیگر به صورت پیچی (Luer Lock) طراحی شدهاند تا اتصال ایمنتری به آنژیوکت داشته باشند.
کاربرد میکروست
چرا باید از میکروست استفاده کنیم وقتی پمپهای پیشرفته وجود دارند؟ میکروستها راهکاری اقتصادی و دستی برای کنترل دقیق هستند. مهمترین کاربرد این وسیله در بخش نوزادان و کودکان (NICU و PICU) است. کلیه و قلب نوزادان توانایی دفع حجم زیاد آب را ندارد. یک اشتباه کوچک و تزریق ۱۰۰ سیسی سرم اضافه میتواند باعث اِدِم ریوی یا نارسایی قلبی در نوزاد شود. با استفاده از میکروست، پرستار تنها به اندازه نیازِ دو ساعتِ نوزاد، سرم داخل محفظه میریزد تا حتی در صورت باز ماندن اشتباهیِ گیره، حجم محدودی مایع وارد بدن نوزاد شود.
کاربرد حیاتی دیگر، در رقیقسازی داروهاست. بسیاری از آنتیبیوتیکهای قوی یا داروهای قلبی باید با غلظت خاصی تزریق شوند. مثلاً پزشک دستور میدهد یک ویال دارو دقیقاً در ۱۰۰ سیسی سرم حل شده و طی یک ساعت تزریق شود. میکروست با داشتن محفظه مدرج، نقش یک آزمایشگاه کوچک را بازی میکند که پرستار میتواند دارو را داخل آن تزریق کرده، با سرم رقیق کند و سپس به بیمار بدهد.
مزایای استفاده از میکروست
استفاده از میکروست در میان لوازم مصرفی پزشکی، استانداردهای ایمنی را ارتقا میدهد. اولین و بزرگترین مزیت، پیشگیری از خطاهای دارویی است. وقتی حجم مایع محدود باشد، خطر Overdose (تزریق بیش از حد) به شدت کاهش مییابد.
علاوه بر این، میکروست دارای فیلترهای میکرونی در مسیر خروجی است که اگر ذرات ریزی از لاستیکِ ویال دارو یا کریستالهای حل نشده در سرم وجود داشته باشد، آنها را به دام انداخته و از ورودشان به گردش خون بیمار جلوگیری میکند. این ویژگیها باعث شده میکروست به یکی از ایمنترین روشهای تزریق تبدیل شود.
نحوه استفاده میکروست
کار با میکروست دقتی مشابه کار با ابزارهای دقیق آزمایشگاهی میطلبد. فرآیند با شستشوی دستها و رعایت اصول بهداشتی آغاز میشود. ابتدا باید تمام گیرههای مسیر (کلمپها) بسته باشند. سپس اسپایک با فشاری کنترل شده وارد کیسه سرم اصلی میشود.
در مرحله بعد، پرستار گیره بالای محفظه را باز میکند تا مقدار مورد نیاز سرم (مثلاً ۵۰ سیسی) وارد استوانه مدرج شود و سپس آن را میبندد. اگر قرار باشد دارویی به سرم اضافه شود، از طریق پورت پلاستیکی بالای محفظه و با استفاده از سرنگ تزریق میشود. نکته مهم اینجاست که برای جلوگیری از ورود هوا به رگ، باید محفظه قطرهچکان (محفظه کوچک زیر استوانه) را با فشار انگشت تا نیمه پر کرد. سپس گیره پایین باز میشود تا مایع در لوله جریان پیدا کند و تمام حبابهای هوا خارج شوند. برای یادگیری بیشتر جزئیات، بد نیست نگاهی به مقاله طریقه وصل میکروست به سرم بیاندازید. پس از هواگیری کامل، ست به آنژیوکت بیمار متصل شده و سرعت قطرات تنظیم میگردد.
زمان تعویض میکروست
مانند هر وسیله یکبار مصرف پزشکی دیگری، میکروست نیز تاریخ انقضای مصرف پس از باز شدن دارد. باقی ماندن طولانیمدت ست متصل به بیمار، ریسک عفونتهای خونی (sepsis) و فلبیت (التهاب رگ) را افزایش میدهد.
طبق پروتکلهای استاندارد جهانی، معمولاً توصیه میشود که میکروستها هر ۲۴ ساعت تعویض شوند، بهویژه اگر برای تزریق داروهای مختلف یا فرآوردههای خونی استفاده شده باشند. در برخی پروتکلها برای سرمهای ساده هیدراتاسیون، این زمان ممکن است تا ۷۲ ساعت افزایش یابد، اما در صورت مشاهده هرگونه کدورت، رسوب دارو در فیلتر یا آسیب فیزیکی به ست، باید بلافاصله نسبت به تعویض آن اقدام کرد. تعویض به موقع میکروست، بخشی جداییناپذیر از فرآیند کنترل عفونت در بیمارستانهاست.
جمع بندی
در کل میکروست همان ست سرم پیشرفته است که یک محفظه استوانهای مدرج به آن اضافه شده است. این محفظه (که معمولاً ۱۰۰ یا ۱۵۰ سیسی است) مثل یک پیمانه دقیق عمل میکند و اجازه نمیدهد حتی یک قطره بیشتر از آنچه پزشک دستور داده، وارد بدن بیمار شود.
بردیا هستم سئوکار و برنامه نویس وبسایت، همچنین تولید محتوا هم انجام میدم.
